Συνηρημένα Ρήματα σε -άω / - ῶ

Τα φωνηεντόληκτα ρήματα με χρονικό χαρακτήρα α ή ε ή ο συναιρούν το φωνήεν αυτό στον Ενεστώτα και τον Παρατατικό με το φωνήεν των καταλήξεων που ακολουθεί και γι’ αυτό ονομάζονται συνηρημένα  ( αλλά και περισπώμενα, γιατί ο συνηρημένος τύπος τους στo α’ πρόσωπο της οριστικής  Ενεστώτα παίρνει περισπωμένη.)

Διαιρούνται  σε τρείς τάξεις:

1. α’ τάξη --> όσα λήγουν σε -άω (χαρακτήρας α): τιμάω-τιμῶ
2. β’ τάξη --> όσα λήγουν σε -έω (χαρακτήρας ε): ποιέω-ποιῶ
3. γ’ τάξη --> όσα λήγουν σε -όω (χαρακτήρας ο): δηλόω-δηλῶ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΝΗΡΗΜΕΝΟΥ ΣΕ –ΑΩ (ΤΙΜΑ-Ω=ΤΙΜΩ΄ΘΕΜΑ: ΤΙΜΑ-)

Α’ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ

	Ενεστώτας	Παρατατικός
οριστική	(τιμάω) τιμῶ (τιμάεις) τιμᾷς (τιμάει) τιμᾷ (τιμάομεν) τιμῶμεν (τιμάετε) τιμᾶτε (τιμάουσι) τιμῶσι(ν)	(ἐτίμαον) ἐτίμων (ἐτίμαες) ἐτίμας (ἐτίμαε) ἐτίμα (ἐτιμάομεν) ἐτιμῶμεν (ἐτιμἀετε) ἐτιμᾶτε (ἐτίμαον) ἐτίμων
υποτακτική	(τιμάω) τιμῶ (τιμάῃς) τιμᾷς (τιμάῃ) τιμᾷ (τιμάωμεν) τιμῶμεν (τιμάητε) τιμᾶτε (τιμάωσι) τιμῶσι(ν)
ευκτική	α’ τύπος ἐνικοῦ: (τιμάοιμι) τιμῷμι (τιμάοις) τιμῷς (τιμάοι) τιμῷ ἤ β’ τύπος ἐνικοῦ: (τιμαοίην) τιμῴην (τιμαοίης) τιμῴης (τιμαοίη) τιμῴη (τιμάοιμεν) τιμῷμεν (τιμάοιτε) τιμῷτε (τιμάοιεν) τιμῷεν
προστακτική	- (τίμαε) τίμα (τιμαέτω) τιμάτω - (τιμάετε) τιμᾶτε (τιμαόντων) τιμώντων ἤ (τιμαέτωσαν) τιμάτωσαν
απαρέμφατο	(τιμάειν) τιμᾶν (ἀπὸ τὸ τιμά-εν)
μετοχή	(τιμάων) τιμῶν (τιμάουσα) τιμῶσα (τιμάον) τιμῶν γενική: (τιμάοντος) τιμῶντος (τιμαούσης) τιμώσης (τιμάοντος) τιμῶντος

 

Β’ ΜΕΣΗ ΦΩΝΗ

	Ενεστώτας	Παρατατικός
οριστική	(τιμάομαι) τιμῶμαι (τιμάῃ ἤ -ει) τιμᾷ (τιμάεται) τιμᾶται (τιμαόμεθα) τιμώμεθα (τιμάεσθε) τιμᾶσθε (τιμάονται) τιμῶνται	(ἐτιμαόμην) ἐτιμώμην (ἐτιμάου) ἐτιμῶ (ἐτιμάετο) ἐτιμᾶτο (ἐτιμαόμεθα) ἐτιμώμεθα (ἐτιμάεσθε) ἐτιμᾶσθε (ἐτιμάοντο) ἐτιμῶντο
υποτακτική	(τιμάωμαι) τιμῶμαι (τιμάῃ) τιμᾷ (τιμάηται) τιμᾶται (τιμαώμεθα) τιμώμεθα (τιμάησθε) τιμᾶσθε (τιμάωνται) τιμῶνται
ευκτική	(τιμαοίμην) τιμῴμην (τιμάοιο) τιμῷο (τιμάοιτο) τιμῷτο (τιμαοίμεθα) τιμῷμεθα (τιμάοισθε) τιμῷσθε (τιμάοισθον) τιμῷντο
προστακτική	- (τιμάου) τιμῶ (τιμαέσθω) τιμάσθω - (τιμάεσθε) τιμᾶσθε (τιμαέσθων) τιμάσθων ἤ (τιμαέσθωσαν) τιμάσθωσαν
απαρέμφατο	(τιμάεσθαι) τιμᾶσθαι
μετοχή	(τιμαόμενος) τιμώμενος (τιμαομένη) τιμωμένη (τιμαόμενον) τιμώμενον

Παρατηρήσεις

Στα συνηρημένα ρήματα της α’ τάξης (σε -άω) γίνονται οι

ακόλουθες συναιρέσεις φωνηέντων:

1. α + ε ή α + η = ᾶ: τίμαε = τίμα, τιμάητε = τιμᾶτε΄
2. α + ει ή α + ῃ = ᾳ: τιμάει = τιμᾷ, τιμάῃ = τιμᾷ΄
3. α + ο ή α + ω ἤ α + ου = ω: τιμάομεν = τιμῶμεν, τιμάωσι = τιμῶσι, τιμάουσι = τιμῶσι΄
4. α +οι = ῳ: τιμάοιμι = τιμῷμι.

Τα ρήματα ζῶ, πεινῶ, διψῶ καὶ χρῶμαι(=μεταχειρίζομαι) έχουν χαρακτήρα η και όχι α ( ζή-ω, πεινή-ω, διψή-ω, χρή-ομαι).

Κλίνονται στον Ενεστώτα και τον Παρατατικό κατά τα ρήματα σε -άω, έχουν όμως η (ή ῃ), όπου τα ρήματα σε -άω έχουν ᾶ (ή ᾳ):

Το ρήμα ζῶ:

Οριστ. -  Υποτ. ἐνεστ. (ζή-ω) ζῶ, ζῇς, ζῇ, ζῶμεν, ζῆτε, ζῶσι(ν).

Οριστ. Παρατ. (ἔ-ζη-ον) ἔζων, ἔζης, ἔζη, ἐζῶμεν, ἐζῆτε, ἔζων.

Ευκτ. Ενεστ. (ζη-οίην) ζῴην, ζῴης, ζῴη, ζῷμεν, ζῷτε, ζῷεν.

Προστ. Ενεστ. μόνο β’ ἐν. (ζῆ-ε) ζῆ και γ’ ἐν. (ζη-έτω) ζήτω.

Απρμφ. Ενεστ. (ζῆ-εν) ζῆν, Μτχ. Ενεστ. (ζή-ων) ζῶν, ζῶσα, ζῶν.

Το ρήμα πεινῶ καὶ διψῶ:

Οριστ. - Υποτ. Ενεστ. (πεινή-ω) πεινῶ, πεινῇς, πεινῇ κτλ.

Οριστ. Παρατ. (ἐ-πείνη-ον) ἐπείνων, ἐπείνης, ἐπείνη κτλ.

Ευκτ. Ενεστ. (πεινη-οίην) πεινῴην, πεινῴης, πεινῴη κτλ.

Προστ. Ενεστ. (πείνη-ε) πείνη, πεινήτω, πεινῆτε, πεινώντων κτλ.

Απρμφ. Ενεστ. (πεινῆ-εν) πεινῆν. Μτχ. Ενεστ. (πεινή-ων) πεινῶν, -ῶσα, -ῶν.

Έτσι και (διψή-ω) διψῶ, διψῇς, διψῇ κτλ.

Το ρήμα χρῶμαι:

Οριστ. Ενεστ. (χρή-μαι) χρῶμαι, χρῇ, χρῆται, χρώμεθα, χρῆσθε, χρῶνται.

Παρατ. (ἐ-χρη-όμην) ἐχρώμην, ἐχρῶ, ἐχρῆτο, ἐχρώμεθα, ἐχρῆσθε, ἐχρώντο.

Υποτ. Ενεστ. (χρή-ωμαι) χρῶμαι, χρῇ, χρῆται κτλ.

Ευκτ. Ενεστ. (χρη-οίμην) χρῴμην, χρῷο, χρῷτο, χρῴμεθα, χρῷσθε, χρῷντο.

Προστ. Ενεστ. (χρή-ου) χρῶ, χρήσθω, χρῆσθε, χρήσθων ή χρήσθωσαν.

Απρμφ. Ενεστ. (χρή-εσθαι) χρῆσθαι, μτχ. (χρη-όμενος) χρώμενος κτλ.

ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Σχηματίζουν τους άλλους χρόνους αφού προστεθούν στο ρηματικό θέμα οι σχετικές καταλήξεις.

Στους χρόνους αυτούς ο βραχύχρονος χαρακτήρας του θέματος εκτείνεται μπρόστά από το σύμφωνο των καταλήξεων:

Το α εκτείνεται σε η:

τιμῶ (θ. τιμα-) τιμή-σω, ἐ-τίμη-σα, τε-τίμη-κα, ἐ-τε-τιμή-κειν΄
τιμή-σομαι, ἐ-τιμη-σάμην, τιμη-θήσομαι, ἐ-τιμή-θην, τε-τίμη-μαι, ἐ-τε-τιμή-μην (έτσι και στα παράγωγα: τιμη-τός, τιμη-τέος, τιμη-τής, τίμη-μα κτλ.).

ΠΙΝΑΚΑΣ ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΩΝ ΣΥΝΗΡΗΜΕΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΜΕΡΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ Ή ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΕΣ

1. Τα συνηρημένα ρήματα σε -άω που μπροστά από τον χαρακτήρα έχουν τον φθόγγο ε ή ι ή ῥ εκτείνουν τον χαρακτήρα α (βραχύχρονο) σε α (μακρόχρονο) (και όχι σε η) μπροστά από το σύμφωνο των καταλήξεων.
2. Μερικά διατηρούν τον βραχύχρονο χαρακτήρα α σε όλους τους χρόνους ή σε ορισμένους απ’ αυτούς.
3. Μερικά διατηρούν ή εκτείνουν τον βραχύχρονο χαρακτήρα, αλλά συγχρόνως παίρνουν και τον φθόγγο - σ - στο τέλος του θέματος σε ορισμένους χρόνους.

Έτσι τα ρήματα αυτά σχηματίζουν τους χρόνους ως εξής:

1. Εκτείνουν τον χαρακτήρα α (βραχύχρονο) σε α (μακρόχρονο) (με φθόγγο ε ή ι ή ρ απὸ τον χαρακτήρα)

Αἰτιά-ομαι = -ῶμαι (=κατηγορώ), (θ. αἰτια-),

Παρατ. ᾐτιαόμην -ώμην,

Μεσ. Μέλλ. αἰτιά-σομαι,

Μεσ. Αόρ. ᾐτια-σάμην,

(Παθ. Μελλ. αἰτια-θήσομαι, μεταγενέστερο),

Παθ. Αόρ. ᾐτιά-θην,

Παρακ. ᾐτία-μαι,

Υπερσ. ᾐτιά-μην,

Ρημ. Επίθ. αἰτια-τέος.

(ἀπο)δειλιά-ω = -ῶ (=είμαι δειλός, δεν τολμώ), (θ. δειλια),

Παρατ. ἀπ-ε-δειλίαον –ων,

Μελλ. ἀπο-δειλιά-σω,

Αόρ. ἀπ-ε-δειλία-σα,

Παρακ. ἀπο-δε-δειλία-κα,

Ρημ. Επίθ. ἀπο-δειλια-τέον.

ἐά-ω = ἐῶ (=αφήνω), (θ. ἐα),

Παρατ. εἰᾶον –ων,

Μελλ. ἐά-σω, Αόρ. εἴα-σα,

Παρακ. εἴα-κα,

Παθ. ἐάομαι –ῶμαι,

Παρατ. δεν έχει,

Μέσ. Μέλλ. ως παθ. ἐά-σομαι,

Παθ. Αόρ. εἰά-θην,

Παρακ. εἴα-μαι,

Ρημ. Επίθ. ἐα-τέος.

Θηρά-ω = -ῶ (=κυνηγώ), (θ. θηρα-),

Παρατ. ἐ-θηράον-ων,

Μελλ. θη-ράσω,

Αόρ. ἐ-θήρα-σα,

Παρακ. τε-θήρα-κα,

Υπερσ. ἐ-τε-θηρά-κειν,

Μέσ. και Παθ. θηράομαι -ῶμαι΄

Ρημ. Επίθ. θηρα-τός, θηρα-τέος,

Παράγωγα, θηρα-τής, θήρα-μα κτλ.

ἰά-ομαι – ἰῶμαι (=γιατρεύω), (θ. ἰα-),

Παρατ. ἰαόμην -ώμην,

Μέσ. Μέλλ. ἰά-σομαι,

Μέσ. Αόρ. ἰα-σάμην,

Παθ. Αόρ. μὲ παθ. διάθ. ἰά-θην,

Ρημ. Επίθ. ἰα-τός, ἰα-τέος,

Παράγωγα ἴα-σις, ἴαμα, ἰα-τρός κτλ.

2. Ρήματα που διατηρούν  το βραχύχρονο χαρακτήρα α και έχουν σ μπροστά από το θ, μ, τ.

Γελά-ω = -ῶ (αρχικό θ. γελασ- Ενεστ. γελάσ-ω = γελάω-ῶ),

Παρατ. ἐγέλαον –ων,

Μέσ. μέλλ. ως Ενεργ. γελά-σομαι,

Αόρ. ἐ-γέλα-σα,

Παθ. (κατα)γελάομαι -ῶμαι,

Αόρ. ἐ-γελάσ-θην,

Παρακ. γε-γέ-λασ-μαι,

Ρημ. Επίθ. κατα-γέλασ-τος.

Σπά-ω = σπῶ (αρχικό θ. σπασ-),

Παρατ. ἔσπαον –ων,

Μέλλ. σπάσω,

Αόρ. ἔ-σπα-σα,

Παθ. σπάομαι -ῶμαι,

Παρατ. ἐ-σπαόμην -ώμην,

Μέσ. Μέλλ. σπά-σομαι,

Μέσ. Αόρ. ἐ-σπα-σάμην,

Παρακ. ἔ-σπασ-μαι,

Ρημ. Επίθ. ἀνά-σπασ-τος, ἀ-διά-σπασ-τος κτλ.

Χαλά-ω = ῶ (=χαλαρώνω), (ἀρχικὸ θ. χαλασ-),

Παρατ. ἐχάλαον –ων,

Αόρ. ἐ-χάλα-σα,

Παθ. χαλάομαι -ῶμαι,

Παθ. Αόρ. ἐ-χαλάσ-θην.

3. Ρήματα που έχουν μακρόχρονο χαρακτήρα α και παίρνουν σ μόνο μπροστά από το θ καὶ τ.

Δρά-ω = δρῶ (=κάνω, ενεργώ), (θ. δρα- και απὸ αναλογὶα δρασ-),

Παρατ. ἔδραον –ων,

Μέλλ. δρά-σω,

Αόρ. ἔ-δρα-σα,

Παρακ. δέ-δρα-κα.

Παθ. δράομαι -ῶμαι, ἐδραόμην -ώμην,

Αόρ. ἐ-δρά-σ-θην,

Παρακ. δέ-δρα-μαι,

Ρημ. Επίθ. δρα-σ-τέον,

Παράγωγα δρᾶμα, δρᾶ-σις, δρά-σ-της κτλ.

Αδίδακτο κείμενο, Ε' Ενότητα, Ανδοκίδη Περί των μυστηρίων 141 -143

1.ΚΕΙΜΕΝΟ

[141] Δέομαι οὖν ἁπάντων <ὑμῶν> περὶ ἐμοῦ τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχειν, ἥνπερ καὶ περὶ τῶν

ἐμῶν προγόνων, ἵνα κἀμοὶ ἐγγένηται ἐκείνους μιμήσασθαι, ἀναμνησθέντας αὐτῶν ὅτι

ὅμοιοι τοῖς πλείστων καὶ μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίοις τῇ πόλει γεγένηνται, πολλῶν ἕνεκα σφᾶς

αὐτοὺς παρέχοντες τοιούτους, μάλιστα δὲ τῆς εἰς ὑμᾶς εὐνοίας, καὶ ὅπως, εἴ ποτέ τις αὐτοῖς

ἢ τῶν ἐξ ἐκείνων τινὶ κίνδυνος γένοιτο ἢ συμφορά, σῴζοιντο συγγνώμης παρ’ ὑμῶν

τυγχάνοντες. [142] Εἰκότως δ’ ἂν αὐτῶν μεμνῇσθε· καὶ γὰρ τῇ πόλει ἁπάσῃ αἱ τῶν

ὑμετέρων προγόνων ἀρεταὶ πλείστου ἄξιαι ἐγένοντο. ἐπειδὴ γάρ, ὦ ἄνδρες, αἱ νῆες

διεφθάρησαν, πολλῶν βουλομένων τὴν πόλιν ἀνηκέστοις συμφοραῖς περιβαλεῖν,

Λακεδαιμόνιοι ἔγνωσαν ὅμως τότε ἐχθροὶ ὄντες σῴζειν τὴν πόλιν διὰ τὰς ἐκείνων τῶν

ἀνδρῶν ἀρετάς, οἳ ὑπῆρξαν τῆς ἐλευθερίας ἁπάσῃ τῇ Ἑλλάδι. [143] Ἑπειδὴ τοίνυν καὶ ἡ

πόλις ἐσώθη δημοσίᾳ διὰ τὰς τῶν προγόνων τῶν ὑμετέρων ἀρετάς, ἀξιῶ κἀμοὶ διὰ τὰς τῶν

προγόνων τῶν ἐμῶν ἀρετὰς σωτηρίαν γενέσθαι. καὶ γὰρ αὐτῶν τῶν ἔργων, δι’ ἅπερ ἡ

πόλις ἐσώθη, οὐκ ἐλάχιστον μέρος οἱ ἐμοὶ πρόγονοι συνεβάλοντο· ὧν ἕνεκα καὶ ἐμοὶ

δίκαιον ὑμᾶς μεταδοῦναι τῆς σωτηρίας, ἧσπερ καὶ αὐτοὶ παρὰ τῶν Ἑλλήνων ἐτύχετε.
(Ανδοκίδη  Περί των μυστηρίων 141 -143)


2. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
 
κἀμοὶ ἐγγένηται : είναι δυνατόν σ’ εμένα, μπορώ
σφᾶς αὐτοὺς παρέχοντες τοιούτους : συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο
ἀνηκέστος : αθεράπευτος

3. Παρατηρήσεις

1.Να γραφεί η μετάφραση του κειμένου:

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ

ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ

   Ως ετερόπτωτος προσδιορισμός χρησιμοποιείται συνήθως η γενική, πιο σπάνια η δοτική και ακόμη πιο σπάνια η αιτιατική.

Η γενική με ονόματα 

Η γενική, όταν προσδιορίζει ουσιαστικά ή επίθετα ως ετερόπτωτος προσδιορισμός, δηλώνει ποικίλες σχέσεις:

(α) το σύνολο του οποίου μέρος είναι το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό (γενική διαιρετική).
Με γενική διαιρετική συντάσσεται αρκετά συχνά το ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο επιθέτων ή αντωνυμιών, καθώς και ο υπερθετικός βαθμός των επιθέτων:
(β) τον κάτοχο ενός αντικειμένου ή τον δημιουργό (γενική κτητική ή του δημιουργού). Στη γενική κτητική εντάσσεται και η γενική που δηλώνει συγγενικές σχέσεις. Με γενική κτητική συντάσσονται συνήθως τα επίθετα: οἰκεῖος, ἴδιος, κοινός, συγγενής, ἑταῖρος, φίλος, ἐχθρός, ξένος.
(γ) την ύλη από την οποία είναι κατασκευασμένο ένα αντικείμενο (γενική της ύλης).
(δ) το περιεχόμενο ενός αντικειμένου ή μιας έννοιας που δηλώνει πλήθος ή ποσότητα (γενική του περιεχομένου).
(ε) κάποια ιδιότητα του προσδιοριζόμενου ουσιαστικού, συνήθως μέγεθος, ηλικία, ποσότητα οπότε συνοδεύεται και από αριθμητικό (γενική της ιδιότητας).
(στ) την αξία ή το τίμημα και εξαρτάται συνήθως από τα επίθετα: ἄξιος, ἀνάξιος, ἀντάξιος, ἐπάξιος, ἀξιόχρεως, ὠνητός, τίμιος, κ.ά. (γενική της αξίας).
(ζ) την αιτία και εξαρτάται συνήθως από επίθετα όπως αἴτιος, ὑπαίτιος, ἀναίτιος, ὑπεύθυνος, ὑπόλογος, ἔνοχος, ἀθῷος, εὐδαίμων κ.ά. ή από ουσιαστικά που δηλώνουν ψυχικό πάθος (γενική της αιτίας).
 (η) το υποκείμενο της ενέργειας που δηλώνει το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό, το οποίο συνήθως είναι ρηματικό παράγωγο ή έχει ρηματική σημασία (γενική υποκειμενική).
 (θ) το αντικείμενο της ενέργειας που δηλώνει το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό (γενική αντικειμενική). Τα ουσιαστικά και τα επίθετα που συντάσσονται με γενική αντικειμενική είναι ως προς τη σημασία τους συνήθως αντίστοιχα των ρημάτων που συντάσσονται με αντικείμενο σε γενική, δηλώνουν δηλαδή μνήμη ή λήθη (μνήμων, ἀμνήμων, ἐπιλήσμων), φροντίδα, επιμέλεια, φειδώ και τα αντίθετά τους (ἐπιμελής, ἀμελής, φειδωλός, ὀλίγωρος), συμμετοχή, πλησμονή ή στέρηση (μέτοχος, κοινωνός, πλήρης, μεστός, ἐνδεής, γυμνός, ψιλός, κενός, ὀρφανός), χωρισμό, απομάκρυνση ή απαλλαγή (ἔρημος, ἐλεύθερος, ἄμικτος, ἄγευστος), εμπειρία ή απειρία, επιτυχία ή αποτυχία (ἔμπειρος, ἄπειρος, ἐπιτυχής), εξουσία ή υποταγή (κύριος, ἡγεμών, ὑπήκοος), διαφορά ή σύγκριση (διάφορος, ἕτερος, ἀλλότριος).
 (ι) τον δεύτερο όρο της σύγκρισης μετά από επίθετα συγκριτικού βαθμού ή επίθετα που δηλώνουν σύγκριση, όπως πρότερος, ὕστερος, πολλαπλάσιος, κλπ. (γενική συγκριτική).

 Η δοτική με ονόματα

Η δοτική ως ετερόπτωτος προσδιορισμός ονομάτων προσδιορίζει κυρίως επίθετα (σπανιότερα ουσιαστικά) και δηλώνει:

(α) το αντικείμενο της ενέργειας του επιθέτου (δοτική αντικειμενική). Τα επίθετα που συντάσσονται με δοτική αντικειμενική είναι ως προς τη σημασία τους συνήθως αντίστοιχα των ρημάτων που συντάσσονται με αντικείμενο σε δοτική, σημαίνουν δηλαδή φιλική ή εχθρική διάθεση (φίλος, εὔνους, πιστός, σύμμαχος, ἐχθρός, κακόνους, κ.ά.), ωφέλεια ή βλάβη (ὠφέλιμος, βοηθός, βλαβερός, κ.ά.), ευπείθεια, υποταγή και τα αντίθετά τους (εὐπειθής, ὑπήκοος, ὑπηρέτης, κ.ά.), ακολουθία, διαδοχή, προσέγγιση, επικοινωνία, μίξη, γειτνίαση, συγγένεια και τα αντίθετά τους (ἀκόλουθος, διάδοχος, γείτων, ὅμορος, συγγενής, ἄμικτος, κ.ά.), αυτό που ταιριάζει ή αρμόζει και το αντίθετο (ἁρμόδιος, ἀνάρμοστος, πρεπώδης, ἀπρεπής, κ.ά.), ταυτότητα, ομοιότητα, ισότητα, συμφωνία και τα αντίθετά τους (ὁ αὐτός, ὅμοιος, ἀνόμοιος, ἴσος, ἄνισος, σύμφωνος, ἐναντίος, κ.ά.)
(β) αναφορά και προσδιορίζει συνήθως επίθετα που δηλώνουν ικανότητα, σύγκριση, καταλληλότητα ή κατάσταση (δοτική της αναφοράς).
(γ) τον βαθμό κατά τον οποίο διαφοροποιείται κάτι από κάτι άλλο, όταν προσδιορίζει συγκριτικούς (σπανιότερα υπερθετικούς) βαθμούς επιθέτων επιτείνοντας τη σημασία τους (δοτική του μέτρου ή της διαφοράς).

 Η αιτιατική με ονόματα

Η αιτιατική ως ετερόπτωτος προσδιορισμός ονομάτων μπορεί να δηλώνει:

(α) αναφορά (αιτιατική της αναφοράς). Συχνές αιτιατικές της αναφοράς είναι οι: τὸ ὕψος, τὸ εὖρος, τὸ μῆκος, τὸ μέγεθος, τὸν ἀριθμόν, τὸ πλῆθος, τὸ ὄνομα, τὴν ὄψιν, κλπ.
(β) ποσό (αιτιατική του ποσού). Συνήθως προσδιορίζει συγκριτικούς βαθμούς επιθέτων επιτείνοντας τη σημασία τους.

Ασκήσεις

Να αναγνωρίσετε τους ετερόπτωτους προσδιορισμούς του κειμένου :

1. Ἐγὼ δ᾽ […] οὔτε ποσίν εἰμι ταχὺς οὔτε χερσὶν ἰσχυρός.

2.  Ἀλκιβιάδης ὁ Κλεινίου, ἀνὴρ ἡλικίᾳ μὲν ἔτι τότε ὢν νέος.

3. Ἀγαθῶν πολλῶν αἴτιος ἅπασιν ἀνθρώποις.

4. Τὸν αἴτιον ὄντα ἐκείνοις τοῦ θανάτου.

5.  Τραύματος πάλιν εἰσὶν γραφαί.

6. Τήν τ' ἐνθάδε ἄφιξιν τῶν βαρβάρων καὶ τὴν νίκην τῶν προγόνων.

7. Τοῦ πρώτου ἀνδρὸς ἀρχή.

8. Τὰς μαρτυρίας […] τῶν παρόντων.

9. Παυσανίας ἤρξατο εὔνους εἶναι τῷ δήμῳ.

10. Καὶ οὐκ αἰσθάνεται […] καὶ τοὺς Κορινθίους […] ὑμῖν ἐχθροὺς ὄντας.

11. Ήδειν γὰρ ὅτι […] οἱ ὅμοιοι τούτῳ φοβήσοιντο, φοβούμενοι δὲ ἐναντίοι τῇδε τῇ πολιτείᾳ ἔσοιντο.

12. Οὐ γὰρ μικρὰ τὰ ἁμαρτήματα οὐδὲ συγγνώμης ἄξια.

13. Ἀνάξιον ὑμῶν καὶ τῶν ὑπαρχόντων τῇ πόλει καὶ πεπραγμένων τοῖς προγόνοις.

14.  Τοὺς ἀδίκους τῶν ἀνθρώπων .

 15. Τῶν κατηγόρων ὁ βουλόμενος παρελθὼν ἐλεγξάτω.

16. Εἰς τοῦτο παρανομίας ἀφῖχθε.

17. Δυσκόλου δ' ὄντος φύσει καὶ χαλεποῦ τοῦ βουλεύεσθαι.

18. Τοὺς πολλῷ πλείω τῶν ἀναγκαίων κεκτημένους.

19. Ἣν τι τῶν ἀληθῶν μετὰ παρρησίας λέγω.

20. Τοῦ χρόνου τὸν πλεῖστον.

21. Τυφλὸς τά τ᾽ ὦτα τόν τε νοῦν τά τ᾽ ὄμματ᾽ εἶ.

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
Γ’ ΚΛΙΣΗ – ουσιαστικά ημιφωνόληκτα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β’ΛΥΚΕΙΟΥ, 5ο ΜΑΘΗΜΑ

ΕΝΑΣ ΛΑΤΡΗΣ ΤΟΥ ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ

Silius Italicus, poeta epicus, vir clarus erat. XVII (septendecim) libri eius de bello punico secundo pulchri sunt. Ultimis annis vitae suae in Campania se tenebat. Multos in illis locis agros possidebat. Silius animum tenerum habebat. Gloriae Virgili studebat ingeniumque eius fovebat. Eum ut puer magistrum honorabat. Mopnumentum eius, quod Neapoli iacebat, pro templo habebat.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

 Ο Σίλιος ο Ιταλικός, επικός ποιητής ήταν άνδρας ένδοξος. Τα δεκαεπτά βιβλία του για το δεύτερο Καρχηδονιακό πόλεμο είναι ωραία. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του έμενε στην Καμπανία. Στα μέρη εκείνα κατείχε πολλά χωράφια. Ο Σίλιος είχε ευαίσθητη ψυχή. Επεδίωκε τη δόξα του Βιργιλίου και περιέβαλλε με αγάπη (λάτρευε) το πνεύμα του. Τον τιμούσε ,όπως ο μαθητής το δάσκαλο. Το μνημείο του, που βρισκόταν στη Νεάπολη, θεωρούσε σαν ναό.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

Χρήση των πτώσεων

Η γενική δηλώνει την κτήση και εξαρτάται από ουσιαστικά που δηλώνουν τον κτήτορα (Gloriae Virgili studebat )

Η αφαιρετική δηλώνει χρόνο (Ultimis annis )

Οι πλάγιες πτώσεις της αντωνυμίας  is-ea-id εκφράζουν κτήση χωρίς αυτοπάθεια στο γ’ πρόσωπο (ingeniumque eius)

Η τοπική αφαιρετική του ουσιαστικού locus όταν συνοδεύεται από επιθετικό προσδιορισμό απαντά συνηθέστερα απρόθετη παρά εμπρόθετη.

Η κτητική αντωνυμία suus – a – um   και η προσωπική se εκφράζουν αυτοπάθεια. Όταν αναφέρονται στο υποκείμενο της πρότασης στην οποία βρίσκονται εκφράζουν ευθεία αυτοπάθεια (Ultimis annis vitae suae in Campania se tenebat), ενώ δηλώνουν πλάγια αυτοπάθεια όταν αναφέρονται στο υποκείμενο της κύριας πρότασης ενώ βρίσκονται σε δευτερεύουσα.

Προσδιορισμοί

Ο επιθετικός ή κατηγορηματικός προσδιορισμός , η παράθεση , η επεξήγηση και το κατηγορούμενο συμφωνούν με το ουσιαστικό που προσδιορίζουν στο γένος, τον αριθμό και τη πτώση (Silius Italicus, poeta epicus, vir clarus erat).

Εμπρόθετοι Προσδιορισμοί

Pro  (πρόθεση) + αφαιρετική =με τα ρήματα sum, habeo – or, video – or, duco-or,  και σπάνια με άλλα ρήματα , αντί του κατηγορουμένου σε ονομαστική έχουμε  pro + Αφαιρετική και δηλώνει το κατηγορούμενο ( pro templo habebat).

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

•      Τα ουσιαστικά αυτά λήγουν στην ονομαστική και κλητική ενικού σε –er. Οι άλλες πτώσεις σχηματίζονται κανονικά κατά τη δεύτερη κλίση.

•    Τα ονόματα puer –eri, gener – eri , soccer – eri, vesper – eri έχουν  -e σε όλες τις πτώσεις.

•       Τα υπόλοιπα συγκοπτόμενα ( π.χ. ager –agri, magister –magistri )έχουν μόνο στην ονομαστική και κλητική ενικού.

• Το όνομα vir – viri είναι το μοναδικό συγκοπτόμενο σε –ir.

• Το αρσενικό γένος των επιθέτων που λήγουν σε –er , - (er) a , - (er) um κλίνεται όπως τα δευτερόκλιτα συγκοπτόμενα ουσιαστικά.

SINGULAR.
Nom.	puer	ager	vir	-
Gen.	puerī	agrī	virī	-ī
Dat.	puerō	agrō	virō	-ō
Acc.	puerum	agrum	virum	-um
Voc.	puer	ager	vir	-
Abl.	puerō	agrō	virō	-ō
PLURAL.
Nom.	puerī	agrī	virī	-ī
Gen.	puerōrum	agrōrum	virōrum	ōrum
Dat.	puerīs	agrīs	virīs	-īs
Acc.	puerōs	agrōs	virōs	-ōs
Voc.	puerī	agrī	virī	-ī
Abl.	puerīs	agrīs	virīs	-īs

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΥ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΦΩΝΗΣ Β’ΣΥΖΥΓΙΑΣ ΡΗΜΑΤΩΝ

•        Θέμα Ενεστώτα + πρόσφυμα – ba + βασικές καταλήξεις

Το ρήμα foveo σχηματίζει τον παρατατικό ως εξής:

fovebam

fovebas

fovebat

fovebamus

fovebatis

fovebant

ΚΤΗΤΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ

•       Οι κτητικές αντωνυμίες κλίνονται όπως και τα δευτερόκλιτα επίθετα. Η κλητική ενικού αριθμού του α’ προσώπου του αρσενικού γένους είναι mi  (ή meus) , ενώ οι υπόλοιποι τύποι δεν έχουν κλητική.

Πρώτο πρόσωπο meus, -a, -um, δικός μου, δική μου, δικό μου noster, nostra, nostrum, δικός μου, δική μου, δικό μου		Δεύτερο πρόσωπο tuus, -a, -um, δικός σου, δική σου, δικό σου vester, vestra, vestrum, δικός σας, δική σας, δικό σας
	Τρίτο πρόσωπο suus, -a, -um, δικός  του, δική του , δικό του                       δικός τους, δική τους, δικό τους

ΕΡΓΑΣΙΕΣ

1. Να γραφεί η μετάφραση του κειμένου:

Silius Italicus, poeta epicus, vir clarus erat. XVII (septendecim) libri eius de bello punico secundo pulchri sunt. Ultimis annis vitae suae in Campania se tenebat. Multos in illis locis agros possidebat. Silius animum tenerum habebat. Gloriae Virgili studebat ingeniumque eius fovebat.

Eum ut puer magistrum honorabat. Monumentum eius, quod Neapoli iacebat, pro templo habebat.

2.Να γραφούν  οι αρχικοί χρόνοι των ρημάτων του κειμένου:

3. Να γίνει συντακτική ανάλυση των όρων του κειμένου:

Silius Italicus, poeta epicus, vir clarus erat. XVII (septendecim) libri eius de bello punico

secundo pulchri sunt. Ultimis annis vitae suae in Campania se tenebat. Multos in illis locis

agros possidebat. Silius animum tenerum habebat. Gloriae Virgili studebat ingeniumque eius

fovebat. Eum ut puer magistrum honorabat. Mopnumentum eius, quod Neapoli iacebat, pro

templo habebat.