ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ - ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ ΣΤ.18-38

ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ

2. Στίχοι  18 - 38

2.1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις ανοικτού τύπου

(ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης)

1. Με ποιο τρόπο πήρε το βασιλικό αξίωµα ο Κρέων; Ποια καθήκοντα και ποια δύναµη είχε ο βασιλιάς την εποχή στην οποία αναφέρεται το δράµα7;

2. Ποιες ήταν οι αποφάσεις που πήρε ο Κρέων σχετικά µε την ταφή του Ετεοκλή και του Πολυνείκη και πώς εξηγείται ο διαφορετικός τρόπος που αντιµετωπίζει τους δυο αδελφούς; Να συµβουλευτείτε και την εισαγωγή του βιβλίου σας.

3. Ποιο νόηµα νοµίζετε ότι έχει η διαταγή του Κρέοντα να µείνει ο Πολυνείκης άταφος; Να συγκρίνετε το σχετικό χωρίο (στ. 26-30) µε αποσπάσµατα της Ιλιάδας, Ψ 65-76, και της Οδύσσειας, λ 71-78, και να συµπεράνετε ποιες ήταν οι πεποιθήσεις της εποχής εκείνης για την ταφή των νεκρών και το χρέος που είχαν οι ζωντανοί προς τους νεκρούς8.

4. Λαµβάνοντας υπόψη τη σηµασία που απέδιδαν οι Αθηναίοι στην τήρηση των νόµων, νοµίζετε ότι οι θεατές θα θεωρούσαν δικαιολογηµένη την τιµωρία µε την οποία απειλούσε ο Κρέων τους παραβάτες των διαταγών του; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας9.

5. Ποιος συγγενικός δεσµός συνδέει την Αντιγόνη και την Ισµήνη µε τον Κρέοντα; Νοµίζετε ότι οι δυο αδελφές θα µπορούσαν να εξαιρεθούν από τη βαριά ποινή στην περίπτωση που θα παράκουγαν τις διαταγές του; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

6. Ποια γνώµη εκφράζει η Αντιγόνη για τις διαταγές του Κρέοντα; Να επισηµάνετε τα σχετικά χωρία του κειµένου.

7. Ποιες θα έπρεπε να είναι, σύµφωνα µε τις προσδοκίες της Αντιγόνης, οι αντιδράσεις της Ισµήνης απέναντι στις διαταγές του Κρέοντα; Τι περιµένει, κατά τη γνώµη σας, από την αδελφή της;

7 Βλέπε και βιβλίο Ιστορίας, Α΄ Λυκείου, έκδοση 1997 σ. 44, «Τα φυλετικά κράτη».

8 Βλ. και σχόλια διδακτικού βιβλίου, σ. 144.

9 Βλ. και σχόλια διδακτικού βιβλίου, σ. 144.

8. Η συνάντηση Αντιγόνης και Ισµήνης γίνεται µε πρωτοβουλία της πρώτης και σε συνθήκες µυστικότητας. Να εξηγήσετε ποιοι λόγοι επέβαλαν αυτές τις προφυλάξεις. Πόσο απαραίτητες ήταν κατά την άποψή σας;

9. Να αποδώσετε µε λίγα λόγια το ζήτηµα που απασχολεί την Αντιγόνη, έτσι όπως το παρουσιάζει η ίδια στην Ισµήνη.

10. Ποιες πληροφορίες µας παρέχει το απόσπασµα για τα ταφικά έθιµα και τις υποχρεώσεις των ζωντανών απέναντι στους νεκρούς κατά την εποχή στην οποία αναφέρεται το δράµα;

11. Από όσα λέγονται στη σκηνή προκύπτει έµµεσα η εικόνα την οποία ο Κρέων θέλει να προβάλει για τον εαυτό του. Να την αναλύσετε.

12. Με ποια διάθεση αποδίδει η Αντιγόνη στον Κρέοντα τον χαρακτηρισµό ἀγαθός στο στίχο 31;

13. Να επισηµάνετε δύο σηµεία του κειµένου όπου προβάλλονται στοιχεία αρχαϊκής ηθικής10 και να τα αναλύσετε.

14. λέγω γὰρ κἀµέ: Να αναλύσετε τη φράση της Αντιγόνης επισηµαίνοντας ποια στοιχεία του χαρακτήρα της ηρωίδας αποκαλύπτει11.

10 α) Η διαταγή (κήρυγµα) του __________Κρέοντα αντανακλά τον ηθικό κώδικα των ηρωικών

χρόνων: τοὺς φίλους εὖ ποιεῖν, τοὺς δ’ ἐχθροὺς κακῶς, ο οποίος ίσχυε ακόµη και στη

δηµοκρατική Αθήνα. Το µίσος συνεχιζόταν µάλιστα και µετά θάνατον, πρβλ. στ. 522.

Επίσης Οδύσσεια, λ, 543 και Σοφοκλή Αἴας, στ. 1372. Βλ. και σχόλιο 25 διδακτικού

βιβλίου, σ. 144. Για µια εκτενή µελέτη του θέµατος στο έργο του Σοφοκλή, βλ. M. W.

Blundell.

β) Στ. 37-38: Προβάλλεται η αρχαϊκή ηθική αντίληψη, την οποία συναντάµε επίσης στον

Όµηρο, τον Πίνδαρο, τον Θεόγνι κ.λπ.: αυτός που κατάγεται από αριστοκρατική

γενιά είναι κάτοχος της ἀρετῆς και πρέπει να το αποδείξει σαν χρέος στους

προγόνους του. Βλ. και σχόλιο 38 διδακτικού βιβλίου, σ. 144.

11 Ο R. C. Jebb παρατηρεί ότι ο στίχος αυτός αποτελεί θαυµάσιο υπαινιγµό για το «ήθος»

της ηρωίδας. Η φράση αυτή δείχνει την αποφασιστικότητά της και είναι µια πρώτη νύξη

για το σχέδιό της. Είναι σαν να λέει «περιέλαβε και µένα στη διαταγή του, γιατί δεν µε

ξέρει» ή «αγνοώντας τα φρονήµατά µου και το χαρακτήρα µου, κάνοντας λάθος στους

υπολογισµούς του». Βλ. και R. C. Jebb (1992), στ. 32, Γ. Καψάλη (1940), σ. 34. Δ. Χ.

Σεµιτέλου, στ. 32.

2.2. Ερµηνευτικές ερωτήσεις κλειστού τύπου ή συνδυασµός ανοικτού

και κλειστού τύπου

1. Ποια αντίδραση περιµένει η Αντιγόνη από την αδελφή της µετά την ανακοίνωση της φρικτής είδησης; Να σηµειώσετε «Χ» στις σωστές απαντήσεις και να αιτιολογήσετε τις επιλογές σας µε τη βοήθεια του κειµένου.

• Να προσπαθήσει να αλλάξει τη γνώµη του Κρέοντα.
• Να σχεδιάσουν και να εκτελέσουν µαζί τον ενταφιασµό του Πολυνείκη.
• Να ακούσει ψύχραιµα τι έχει να πει ο Κρέων για όλα αυτά.
• Να προσπαθήσει να την ενθαρρύνει στην πράξη της ταφής.
• Να παραµείνει εντελώς αδιάφορη.
• Να προσπαθήσει να αποτρέψει την ίδια (την Αντιγόνη) από την παράνοµη πράξη.

2. Να ενώσετε τους αριθµούς µε τα γράµµατα. (Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν):

Α                                                                            Β

1. τῷ κασιγνήτῳ ... τὸν µὲν ... τὸν δέ                     α. περίφραση

2. προτίσας ἔχει                                                    β. πλεονασµός

3. δίκῃ δικαίᾳ                                                        γ. σχήµα καθ. όλον και µέρος

4. ἐᾶν δ. ἄκλαυτον, ἄταφον,                                 δ. ειρωνεία

οἰωνοῖς γλυκὺν θησαυρόν                                    ε. υπερβολή

5. τὸν ἀγαθὸν Κρέοντα                                         στ. παροµοίωση

6. εὐγενής - κακή                                                  ζ. αντίθεση

                                                                              η. ασύνδετο

2.3. Γραµµατικές ασκήσεις

1. Να γράψετε τα επόµενα ουσιαστικά στην ίδια πτώση του άλλου αριθµού:

Ενικός αριθµός                       Πληθυντικός αριθµός

                                                 τῶν πυλῶν

τοῦ τάφου

τὸν θησαυρόν

                                                  τοῖς νεκροῖς

τῇ πόλει

2. Στον παρακάτω πίνακα να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των ουσιαστικών: ὁ νόµος, ἡ χάρις, τὸ πρᾶγµα, τὸ ἔπος, ἡ δίκη.

Ενικός αριθµός

Γεν.

Δοτ.

Αιτ.

Πληθυντικός αριθµός

Γεν.

Δοτ.

Αιτ.

3. λέγουσι, ἔχει, ἄγειν: Να γράψετε το β΄ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο σε όλες τις εγκλίσεις του αορίστου β΄.

Αόριστος β΄

Οριστική        Υποτακτική           Ευκτική        Προστακτική

4. Στον παρακάτω πίνακα να συµπληρώσετε τα παραθετικά των επιθέτων (στο γένος που βρίσκονται στο κείµενο) και επιρρηµάτων:

Θετικός                Συγκριτικός                     Υπερθετικός

ἀθλίως

καλῶς

σαφῆ

εὐγενής

ἔντιµον

5. Να τοποθετήσετε τα ρήµατα των προτάσεων στη σωστή θέση του πίνακα και να συµπληρώσετε τους άλλους χρόνους της οριστικής (στο πρόσωπο και αριθµό που βρίσκονται):

α) καί σ. (= σε) ἐκτὸς αὐλείων πυλῶν τοῦδ. οὕνεκα (= ἕνεκα τούτου)

ἐξέπεµπον (18-19)

β) ὡς λέγουσι (23)

γ) οὕτως ἔχει σοι ταῦτα (37)

Ενεστώτας

Παρατατικός

Μέλλων

Αόριστος

Παρακείµενος

Υπερσυντέλικος

6. Να κάνετε γραµµατική αναγνώριση των λέξεων της στήλης Α συνδέοντάς τες µε τα στοιχεία της στήλης Β που τους αντιστοιχούν.(Τρία στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν).

Α                                                                        Β

1. λέγουσι                                                 α. ερωτηµατική αντωνυµία

2. τί                                                           β. οριστική ενεστώτα

3. κατά                                                      γ. επίρρηµα

4. ἔκρυψε                                                  δ. απαρέµφατο ενεστώτα

5. ἀθλίως                                                  ε. ουσιαστικό γ΄ κλίσης

6. ἔχειν                                                     στ. απαρέµφατο µέλλοντα

7. πόλει                                                    ζ. οριστική αορίστου

8. ἄταφον                                                 η. επίθετο β΄ κλίσης

                                                                θ. αόριστη αντωνυµία

                                                                 ι. ουσιαστικό β΄ κλίσης

                                                                 ια. πρόθεση

2.4. Συντακτικές ασκήσεις

1. ᾿Ετεοκλέα µέν, ὡς λέγουσι, σὺν δίκῃ χρησθεὶς δικαίᾳ καὶ νόµῳ κατὰ χθονὸς ἔκρυψε τοῖς ἔνερθεν ἔντιµον νεκροῖς (23-25) ......................................οἰωνοῖς γλυκὺν θησαυρὸν εἰσορῶσι πρὸς χάριν βορᾶς (29-30)ἀλλ. ὃς ἂν τούτων τι δρᾷ, φόνον προκεῖσθαι δηµόλευστον ἐν πόλει (35-36):

Να υπογραµµίσετε τους εµπρόθετους προσδιορισµούς στους παραπάνω στίχους και να γράψετε ποια επιρρηµατική __________σχέση δηλώνουν.

2. ..........καὶ δείξεις τάχαεἴτ. εὐγενὴς πέφυκας εἴτ. ἐσθλῶν κακή (37-38):

Να χαρακτηρίσετε τη δευτερεύουσα πρόταση ως προς το είδος και τη συντακτική της θέση.

3. τοιαῦτά φασι τὸν ἀγαθὸν Κρέοντα σοὶ κἀµοί, λέγω γὰρ κἀµέ, κηρύξαντ. ἔχειν (31-32):

Να αναγνωριστεί η συντακτική θέση των υπογραµµισµένων λέξεων.

4. καὶ δεῦρο νεῖσθαι ταῦτα τοῖσι µὴ εἰδόσιν σαφῆ προκηρύξοντα.......................................... (33-34):

Α. Το επίθετο σαφῆ είναι:

α) επιθετικός προσδιορισµός στο ταῦτα

β) κατηγορηµατικός προσδιορισµός στο ταῦτα

γ) αντικείµενο της µετοχής προκηρύξοντα

δ) προληπτικό κατηγορούµενο στο ταῦτα

Β. Η µετοχή προκηρύξοντα είναι:

α) κατηγορηµατική

β) τελική

γ) χρονική

Να επιλέξετε το σωστό και να αιτιολογήσετε την επιλογή σας.

2.5. Λεξιλογικές - Σηµασιολογικές ασκήσεις

1. Να µεταφέρετε στη νέα ελληνική τις παρακάτω φράσεις µε τη σηµασία

που έχουν στο κείµενο:

• σὺν δίκῃ χρησθεὶς δικαίᾳ (23-24) ........................................................................

• δηλοῖς τι καλχαίνουσ. ἔπος (20) ...........................................................................

• Ἐτεοκλέα µὲν ... ἔκρυψε κατὰ χθονός (24-25) .................................................

• φόνον δηµόλευστον ἐν πόλει (36) ........................................................................

• ἄγω τὸ πρᾶγµα οὐχ ὡς παρ. οὐδέν (34-35) ......................................................

2. Να σηµειώσετε µε Χ όποιες από τις παρακάτω λέξεις είναι παράγωγες (απλές ή σύνθετες) από το φηµί και να σχηµατίσετε µε καθεµιά σύντοµη πρόταση στη νέα ελληνική:

Φάση            καταφατικός         φήµη

Φανερός       φατρία                 αφασία

άφατος         περίφηµος           φάντασµα

φανταστικός  φάσµα                 αντιφατικός

3. Να συνδέσετε τις λέξεις και συνεκφορές της στήλης Α µε την απόδοσή τους στη νέα ελληνική στη στήλη Β (δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν).

Α                                                                   Β

1. δηµόλευστος φόνος                     α. θάνατος του λαού

2. τάχα                                             β. σκέφτοµαι γεµάτος ταραχή

3. προτίω                                         γ. προτάσσω

4. κωκύω                                         δ. θάνατος µε δηµόσιο λιθοβολισµό

5. νέοµαι                                       ε. τιµώ περισσότερο

6. καλχαίνω                                  στ. έρχοµαι

                                                     ζ. θρηνώ

                                                     η. γρήγορα

4. Να συνδέσετε κάθε λέξη της στήλης Β µε το συνώνυµό της στη στήλη Α και το αντίθετό της στη στήλη Γ.

Α                       Β                                  Γ

γιγνώσκω       φηµί                          ἀγνοῶ

λέγω               κωκύω                     κωλύω

ὀδύροµαι        ἐῶ                            σιωπῶ

ἐπιτρέπω        οἶδα                         γελῶ

5. Να συµπληρώσετε τα κενά µε παράγωγα των ρηµάτων που δίνονται (απλά ή σύνθετα):

• βιβρώσκω:

α) Τα πιο αδύναµα ζώα του δάσους γίνονται ............................. των .................................. ζώων και των αρπακτικών πουλιών.

• δρῶ:

α) Αυτό το φάρµακο είναι ..................................

β) Λίγοι άνθρωποι είναι ..................................

γ) Παραστάσεις αρχαίου .................................. παρουσιάζονται κάθε καλοκαίρι στην Επίδαυρο.

δ) Στη φυσική γίνεται λόγος για τη δύναµη της ..................................

ε) Οι πυρηνικοί .................................. είναι επικίνδυνοι γιατί η λειτουργία τους δεν είναι πάντα ελεγχόµενη.

στ) Οι .................................. του τσιγάρου στην ανθρώπινη υγεία είναι καταστροφικές.

ζ) Το τέλος του αγώνα ήταν ..................................

η) Τα ανθρώπινα .................................. γίνονται πολλές φορές αντικείµενο εκµετάλλευσης από τα τηλεοπτικά κανάλια.__

ΚΕΙΜΕΝΑ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 1ο ΜΑΘΗΜΑ

Ο ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

Ovidius poeta in terra Pontica exulat. Epistulas Romam scriptitat. Epistulae plenae

querelarum sunt. Romam desiderat et fortunam adversam deplorat. Narrat de incolis barbaris et de terra gelida. Poetam curae et miseriae excruciant. Epistulis contra iniuriam repugnat. Musa est unica amica poetae.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

 Ο ποιητής Οβίδιος είναι εξόριστος στη γή του Πόντου (Ποντική γή). Γράφει συχνά επιστολές στη Ρώμη. Οι επιστολές είναι γεμάτες παράπονα. Επιθυμεί τη Ρώμη και θρηνεί την αντίξοη τύχη. Διηγείται για τους βάρβαρους κατοίκους και την παγωμένη γη. Οι έγνοιες και οι δυστυχίες βασανίζουν τον ποιητή. Με επιστολές μάχεται ενάντια στην αδικία. Η Μούσα είναι η μοναδική φίλη του ποιητή.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

                                Χρήση Πτώσεων

Η ονομαστική δηλώνει το υποκείμενο (poeta exulat), την παράθεση (Ovidius poeta) ή το κατηγορούμενο (Musa est amica)

Η γενική δηλώνει την κτήση (amica poetae) ή λειτουργεί ως συμπλήρωμα επιθέτων (plenae querelarum)

H αιτιατική δηλώνει το αντικείμενο (Epistulas scriptitat), τα ονόματα των πόλεων (Romam scriptitat) σε αιτιατική πτώση δηλώνουν κατεύθυνση σε τόπο

H αφαιρετική δηλώνει το όργανο (Epistulis repugnat)

Εμπρόθετοι Προσδιορισμοί

in (πρόθεση)+ αφαιρετική = στάση σε τόπο (in terra)

de (πρόθεση) + αφαιρετική = αναφορά (de incolis, de terra)

contra(πρόθεση) + αιτιατική = εναντίον, εχθρική διάθεση (contra iniuriam)

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

Α’ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

􀂃 Τα ουσιαστικά αυτής της κλίσης είναι κυρίως ΘΗΛΥΚΑ. Αρσενικά είναι μόνο αυτά

που δηλώνουν αρσενική οντότητα ή κάποιο ανδρικό επάγγελμα π.χ nauta –ae,

poeta –ae.

􀂃 Το θηλυκό γένος των δευτερόκλιτων επιθέτων κλίνεται κατά την πρώτη κλίση

(Pontica, plena, adversa, barbara, gelida, unica)

Οι καταλήξεις είναι οι εξής:

Ενικός Αριθμός                                     Πληθυντικός Αριθμός

Ον. –a → terra                                                -ae → terrae

Γεν. –ae → terrae                                           -arum → terrarum

Δοτ. –ae → terrae                                           -is → terris

Αιτ. –am → terram                                         -as → terras

Κλητ. –a → terra                                            -ae → terrae

Αφαιρ –a → terra                                           -is → terris

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΕΣΤΩΤΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΦΩΝΗΣ

Α’ΣΥΖΥΓΙΑΣ ΡΗΜΑΤΩΝ

Στην πρώτη συζυγία ανήκουν τα ρήματα που έχουν χαρακτήρα θέματος -a

( ama -o= amo)

Kλίνονται ως εξής:

 am-o,

 ama -s

 ama-t  

 ama- mus

 ama- tis

 ama- nt

ΤΟ ΒΟΗΘΗΤΙΚΟ ΡΗΜΑ SUM

Ο Ενεστώτας κλίνεται ως εξής:

 sum

 es

 est

 sumus

 estis

 sunt

ΕΡΓΑΣΙΕΣ

1. Να γραφεί η μετάφραση του κειμένου:

 Ovidius poeta in terra Pontica exulat.              

 Epistulas Romam scriptitat.                             

 Epistulae plenae querelarum sunt.                    

 Romam desiderat
et fortunam adversam deplorat.
Narrat de incolis barbaris et de terra gelida.                          

 Poetam curae et miseriae excruciant.                     

Epistulis contra iniuriam repugnat.                       

 Musa est unica amica poetae.                                

2. Να γραφούν  οι αρχικοί χρόνοι των ρημάτων του κειμένου:

3. Να γίνει συντακτική ανάλυση των όρων του κειμένου:

Ο ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

Ovidius poeta in terra Pontica exulat. Epistulas Romam scriptitat.

Epistulae plenae querelarum sunt. Romam desiderat et fortunam adversam deplorat.

Narrat de incolis barbaris et de terra gelida. Poetam curae et miseriae excruciant.

 Epistulis contra iniuriam repugnat. Musa est unica amica poetae.

(ΠΛ Πολ 514a–521b: Η αλληγορία του σπηλαίου) Η αφήγηση της αλληγορίας

Μτφρ. Ι.Ν. Γρυπάρης. χ.χ. Πλάτων. Πολιτεία. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Πρόλογος Ε. Παπανούτσος. Ι–ΙΙ. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος.

Ύστερ' απ' αυτά παράστησε τώρα την ανθρώπινη φύση, σχετικά με την παιδεία και την απαιδευσία, με την ακόλουθη εικόνα που θα σου ειπώ: Φαντάσου σαν μέσα σ' ένα σπήλαιο κάτω από τηγη, που να έχη την είσοδο του ανοιγμένη προς το φως σ' όλο το μάκρος της· ανθρώπους που από παιδιά να βρίσκουνται εκεί μέσα αλυσοδεμένοι από τα πόδια και τον τράχηλο, σε τρόπο που να μένουν πάντα στην ίδια θέση και μόνο εμπρός των να βλέπουν, χωρίς να μπορούν να στρέψουν γύρω την κεφαλή τους εξ αιτίας τα δεσμά τους· και από πίσω σε αρκετή απόσταση και υψηλότερά τους να υπάρχη αναμμένη φωτιά, που το φως της να έρχεται ως αυτούς και ανάμεσα στη φωτιά και τους δεσμώτες ένας δρόμος προς τα επάνω· και πλάι στο δρόμο φαντάσου ακόμα παράλληλά του χτισμένο ένα μακρύ τοιχαράκι σαν εκείνα τα διαφράγματα που έχουν βαλμένα οι θαυματοποιοί εμπρός από τους ανθρώπους και τους δείχνουν πάνω από κει τις ταχυδακτυλουργίες των.
Τα φαντάζομαι όλ' αυτά.
Φαντάσου τώρα ανθρώπους να περνούν κατά μήκος αυτού του τοίχου φορτωμένοι κάθε λογής αντικείμενα, καθώς και αγάλματα ανθρώπων και ζώων κατασκευασμένα από ξύλο ή πέτρα ή ό,τι άλλο, που να ξεπερνούν όλ' αυτά πιο ψηλά από το τοιχαράκι, κι αυτοί που τα σηκώνουν, όπως είναι φυσικό, άλλοι να μιλούν καθώς περνούν μεταξύ τους κι άλλοι να σωπαίνουν.
Πολύ παράξενη είναι η εικόνα και αλλόκοτοι οι δεσμώτες σου.
Και μολαταύτα όμοιοι με μας· και πρώτα πρώτα νομίζεις πως αυτοί οι δεσμώτες έχουν ιδεί ποτέ και από τους εαυτούς των και από τους τριγυρνούς των τίποτε άλλο, εκτός από τις σκιές που πέφτουν από τη λάμψη της φωτιάς επάνω στο αντικρυνό τους μέρος της σπηλιάς;
Και πώς να δουν, αφού είναι αναγκασμένοι να κρατούν ακίνητα τα κεφάλια όλη τους τη ζωή;
Ακόμα και από τα αντικείμενα που περνοδιαβαίνουν, άλλο τίποτα από τις σκιές των;
Τι άλλο βέβαια;
Κι αν θα μπορούσαν να μιλούν μεταξύ τους, δε νομίζεις να πιστεύουν πως τα ονόματα που δίνουν στις σκιές που βλέπουν να διαβαίνουν εμπρός τους, αναφέρονται σ' αυτά τα ίδια τα αντικείμενα;
Αναγκαστικά.
Κι αν ακόμα η φυλακή τους έστελνε αντίλαλο από αντικρύ τους, όταν θα μιλούσε κανείς απ' όσους περνούν, νομίζεις πως τίποτ' άλλο θα φαντάζονταν, παρά ότι η σκιά είναι εκείνη που μιλά;
Τι άλλο βέβαια;
Και εξάπαντος, τίποτ' άλλο οι τέτοιοι δε θα πίστευαν αληθινό, παρά μονάχα εκείνες τις σκιές.
Ανάγκη πάσα.
Σκέψου τώρα, τι θα 'πρεπε να συμβή φυσικά μ' αυτούς, αν κανείς ήθελε τους λύσει από τα δεσμά τους και τους θεραπεύσει από την πλάνη και την άγνοια τους· κάθε φορά που θα λύνονταν ένας και θα 'ναγκάζονταν έξαφνα να σηκωθή και να στρέψη το λαιμό του και να περπατήση και να κοιτάξη προς το μέρος της φωτιάς, και πονούσε ενώ έκανε όλ' αυτά και δε μπορούσε από το ακτιδοβόλισμα της φωτιάς να δη καθαρά εκείνα που έβλεπε ως τότε τις σκιές των, τι νομίζεις πως θα πη, αν του έλεγε κανείς, ότι όσα έβλεπε τότε ήταν φλυαρίες και πως τώρα, γυρισμένος κάπως πιο κοντά στο ον και σε αντικείμενα περισσότερο πραγματικά, βλέπει σωστότερα, κι αν μάλιστα δείχνοντάς του το καθένα απ' όσα θα περνούσαν από μπρος του, τον ανάγκαζε ν' αποκριθή τι είναι αυτό, δε νομίζεις πως θα έπεφτε σε μεγάλη απορία και θα νόμιζε πως εκείνα που έβλεπε τότε, ήταν αληθινώτερα απ' αυτά που του δείχνουν τώρα ;
Και πολύ μάλιστα.
Κι αν λοιπόν τον ανάγκαζε κανείς να στρέψη τα μάτια του στο ίδιο το φως, δε θα του πονούσαν τα μάτια και δε θα 'φευγε για να ξαναγυρίση πάλι σε κείνα που μπορεί να βλέπη και δε θα νόμιζε πως εκείνα είναι πραγματικώς καθαρώτερα και αληθινώτερα απ' αυτά που του δείχνουν;
Έτσι βέβαια.
Κι αν τέλος τον ξεκολλούσε κανείς από κει κάτω με τη βία, από ένα κακοτράχαλο και ανηφορικό δρόμο, και δεν τον άφηνε πριν τον τραβήξη έξω στο φως του ήλιου, άραγε δε θα τραβούσε μαρτύρια και δε θ' αγανακτούσε όσο τον έσερναν, κι όταν θάφτανε στο φως, με πλημμυρισμένα τα μάτια του απ' τη φεγγοβολή, θα μπορούσε να δη και ένα καν απ' όσα εμείς λέμε τώρα αληθινά;
Όχι βέβαια, έτσι τουλάχιστο εξαφνικά.
Θα χρειάζονταν πραγματικώς να συνηθίση πρώτα, για να κατορθώση να βλέπη καθαρά όσα είναι εκεί επάνω· και στην αρχή θα μπορούσε να βλέπη ευκολώτερα τις σκιές, έπειτα επάνω στα νερά τα είδωλα των ανθρώπων και των άλλων, και στερνά κι αυτά τα ίδια· κατόπι απ' αυτά κι όσα είναι στον ουρανό και τον ίδιο τον ουρανό, θα μπορούσε να στραφή ή να κοιτάξη τη νύχτα ευκολώτερα, με το φως του φεγγαριού και των άστρων, παρά την ημέρα με τον ήλιο και το φως του.
Πώς όχι;
Και τελευταία, θα μπορούσε να ιδή, υποθέτω, και αυτόν τον ίδιο τον ήλιο, όχι μέσα στα νερά ή σε άλλη θέση τα είδωλά του, αλλ' αυτόν καθαυτόν στη θέση του, και να παρατηρήση τι λογής είναι.
Αναγκαστικά.
Ύστερ' απ' αυτά θα 'κανε τη σκέψη γι' αυτόν, πως αυτός είναι που κάνει τις εποχές και τους ενιαυτούς, και διευθύνει σαν επίτροπος όλα στον ορατό κόσμο, και ο αίτιος, για να πούμε έτσι, όλων εκείνων που έβλεπαν αυτοί.
Είναι φανερό πως σ' αυτό το συμπέρασμα θάφτανε σιγά σιγά.
Και τι λοιπόν; όταν θα θυμόταν την πρώτη του εκείνη κατοικία και τη σοφία που είχαν εκεί κάτω αυτός και οι συδεσμώτες του, δε νομίζεις πως θα μακάριζε τον εαυτό του γι' αυτή τη μεταβολή και θα ελεεινολογούσε εκείνους;
Και πολύ μάλιστα.
Και αν υπήρχαν μεταξύ τους εκεί κάτω έπαινοι και τιμές και τίποτα βραβεία για κείνον που θάχε ισχυρότερη όραση να βλέπη ό,τι θα περνούσε εμπρός του, και να θυμάται ποια συνηθίζουν να περνούν πρώτα, ποια κατόπι τους και ποια μαζί–μαζί και έτσι να ήταν σε θέση να μαντεύη καλύτερα από κάθε άλλο τίνος θα είναι η σειρά του να παρουσιαστή, τι λες; θα είχε καμιά επιθυμία για όλ' αυτά και θα ζήλευε εκείνους που έτσι ετιμούσαν εκεί κάτω και που αφέντευαν επάνω στους άλλους; ή δε θα πάθαινε εκείνο που λέει ο Όμηρος για τον Αχιλλέα, και θα προτιμούσε χίλιες φορές καλύτερα να ζη στον επάνω κόσμο και να δουλεύη κοντά σ' έναν άλλο δίχως κλήρο άνθρωπο, παρά να έχη τις ίδιες τις ιδέες και την ίδια ζωή όπως εκεί κάτω;
Κάθε άλλο κ' εγώ παραδέχομαι πως θα προτιμούσε να πάθη, παρά να ζη μ' εκείνο τον τρόπο.
Βάλε τώρα στο νου σου κι αυτό: αν ένας τέτοιος ήθελε ξανακατέβει πάλι εκεί και ξανακαθίσει στο θρονί του, δε θα γέμιζαν τα μάτια του ξανά σκοτάδι, καθώς θα 'ρχόταν ξαφνικά από τον ήλιο;
Και πολύ βέβαια.
Κι αν ήταν ανάγκη να παραβγή με κείνους τους παντοτινούς εκεί κάτω δεσμώτες λέγοντας τη γνώμη του για κείνες τις σκιές, ενώ ακόμη δε θα καλοδιάκρινε πριν αποκατασταθή τέλεια η όρασή του, γιατί βέβαια δε θα χρειάζονταν, και πολύ λίγος καιρός να ξανασυνηθίση, δεν θα τους έκανε να σκάσουν στα γέλοια και δε θα 'λεγαν γι' αυτόν πως γύρισε από κει πάνω πανέβηκε με χαλασμένα τα μάτια, και πως δεν αξίζει τον κόπο ούτε να δοκιμάση κανείς ν' ανεβή εκεί πάνω, κι αν κανείς επιχειρούσε να τους λύση και να τους ανεβάση, δε θα ήταν ικανοί και να τον σκοτώσουν ακόμα, αν μπορούσαν να τον πιάσουν στα χέρια;
Χωρίς άλλο.